การค้นพบคฤหาสน์ร้างเชิงเขาพริกไทย เริ่มต้นขึ้นเมื่อราวเดือนกุมภาพันธ์ 2566 จากที่มีเอกชนรายหนึ่งเข้ามาซื้อที่ดินติดเขาพริกไทยจากเจ้าของสวนยาง เพื่อทำโครงการหมู่บ้านจัดสรรแห่งใหม่ จากนั้นก็ได้ทำการถางป่า ปรับพื้นที่ตั้งแต่ที่ราบริมถนน เรื่อยไปจนถึงเนินเขาเล็ก ๆ ที่ต้นไม้ปกคลุมอยู่หนาทึบ และเมื่อทำการโค่นต้นไม้บนเนินออก ตัวคฤหาสน์โบราณ จึงเผยโฉมสู่สายตาของชาวบ้านเชิงเขาพริกไทย

หลังจากนั้น ได้มีกลุ่มคนเข้าไปสำรวจ ถ่ายภาพ แล้วนำมาเผยแพร่ลงในสื่อออนไลน์ (เพจเฟซบุ๊ค ชมรมคนรักมวลเมฆ) เผยภาพถ่ายตัวอาคารโบราณที่มีต้นไม้ปกคลุม ฉายความลึกลับน่าค้นหา และเป็นธรรมดาเมื่อภาพนี้ปรากฏสู่สาธารณะ ก็ได้เชิญชวนให้อาคันตุกะทั้งในและนอกพื้นที่ แวะเวียนเข้ามาเดินชมคฤหาสน์ร้างแห่งนี้กันอย่างคึกคัก รวมทั้งสื่อมวลชนจากหลายสำนักที่เข้ามาถ่ายทำ และนำเสนอออกสู่สายตาประชาชนให้เป็นที่รับรู้มากยิ่งขึ้น

ความเปลี่ยนแปลง จากทิ้งร้างสู่การค้นพบ

ด้วยความที่ไม่ปรากฏเอกสารและภาพถ่ายเก่าเกี่ยวกับคฤหาสน์นี้หลงเหลืออยู่เลย มีเพียงคำบอกเล่าจากความทรงจำของคุณโกศล ณ ระนอง ผู้เป็นทายาทรุ่นที่ 5 ของเจ้าเมืองระนองเท่านั้น จึงเป็นที่น่าขบคิดต่อไปว่า เหตุใด พระยารัตนเศรษฐี (คอยู่หงี่ ณ ระนอง) จึงเลือกมาสร้างบ้าน อยู่ตรงเชิงเขาพริกไทย ซึ่งห่างออกมาจากจุดศูนย์กลางของเมืองระนอง

เมื่อพิจารณาจากความเชื่อตามหลักฮวงจุ้ยของจีน ที่มีความเหมาะสมตรงที่

1.) ด้านหลังเป็นภูเขา

2.) การที่ตัวบ้านตั้งอยู่บนเนิน หน้าบ้านเป็นพื้นที่ลาดลงไปยังที่ราบกว้างใหญ่ ทำให้ตัวบ้านนั้นดูโดดเด่นเป็นสง่า สมฐานะความเป็นเจ้าเมือง

3.) พื้นที่นี้อยู่ไม่ไกลจากสุสานของท่านปู่ ซึ่งก็คือ ‘พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอซู้เจียง)’ เจ้าเมืองระนองท่านแรก ผู้เปรียบเสมือนดังต้นตระกูลที่สร้างฐานะความมั่นคงให้แก่ลูกหลายสืบมา จนกระทั่งภายหลัง เมื่อบรรดาลูกหลานที่เคยดำรงตำแหน่งสำคัญหลายๆ ท่านถึงแก่อนิจกรรม ก็ได้นำศพมาฝังไว้ในสุสานใกล้เคียงกับท่านคอซู้เจียง

มีเรื่องเล่าในประชุมพงศาวดารภาคที่ 50 เรื่อง ตำนานเมืองระนอง พระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ เล่าไว้ว่า เมื่อครั้งที่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เสด็จเมืองระนองเมื่อวันที่ 17 เมษายน พ.ศ.2460 เวลานั้น “..พระยารัตนเศรษฐี ( คอยู่หงี ) บุตรพระยาดำรงสุจริต ( คอซิมก๊อง) ก็ป่วยเป็นโรคอัมพาตทุพลภาพไม่สามารถรับราชการได้ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้า ฯ ให้เลื่อนเป็นพระยาดำรงสุจริต และโปรด ฯ ให้พระระนองบุรีศรีสมุทรเขตต์ (คอย่โง้ย บุตรพระยาจรูญราชโภคากร คอซิมเต๊ก) เป็นผู้ว่าราชการเมือง”

น่าสังเกตว่า เมื่อพระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอยู่หงี่ ณ ระนอง) ป่วยหนักจนไม่สามารถรับราชการได้ รัชกาลที่ 6 จึงทรงโปรดเกล้าฯ ให้พระระนองบุรีศรีสมุทรเขตต์ หรือ คอยู่โง้ย บุตรพระยาจรูญราชโภคากร (คอซิมเต๊ก) เป็นผู้ว่าราชการเมือง ซึ่งตำแหน่งเจ้าเมืองระนองได้เปลี่ยนสายไปอยู่กับเครือญาติอีกสายหนึ่ง ซึ่งพระยาจรูญราชโภคากร (คอซิมเต๊ก) ผู้นี้ เป็นบุตรชายคนที่ 5 ของท่านคอซู้เจียง และเป็นน้องชายของท่าน ‘คอซิมก๊อง’ เจ้าเมืองระนองคนที่ 2

จนกระทั่ง พระยาดำรงสุจริตมหิศรภักดี (คอยู่หงี่ ณ ระนอง) ถึงแก่อนิจกรรม เมื่อวันที่ 2 สิงหาคม พ.ศ.2475 ด้วยความเปลี่ยนแปลงหลาย ๆ อย่างทั้งในครอบครัว และสถานการณ์ต่าง ๆ ในบ้านเมือง อาจเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ไม่มีผู้สืบทอดการดูแลคฤหาสน์หลังนี้อีกต่อไป

อีกทั้งยังได้ข้อมูลเพิ่มเติมจากตัวคุณโกศล ณ ระนอง ที่ได้สัมภาษณ์ไว้ในรายการข่าวของช่องไทยรัฐ เมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ.2566 ที่ผ่านมาว่า หลังจากที่ท่าน ‘คอยู่หงี่’ ถึงแก่อนิจกรรม ผู้จัดการมรดกของท่าน ‘คอยู่หงี่’ ได้ขายที่ดินรวมทั้งตัวคฤหาสน์รวม 300 ไร่ให้แก่เอกชนรายหนึ่ง จากนั้น เรื่องราวที่เกี่ยวกับคฤหาสน์อันเป็นนิวาสถานของท่านเจ้าเมืองระนองคนที่ 3 ก็ค่อย ๆ เลือนหายไปจากความทรงจำของผู้คนอย่างถาวร

กาลเวลาได้กลืนกินคฤหาสน์หลังใหญ่จากที่เคยหรูหรา ให้ถูกซ่อนเร้นใต้ดงไม้อันหนาทึบ บนเนินดินเชิงเขาพริกไทย เรื่อยมาจนกระทั่งเกิดความเปลี่ยนแปลงบนผืนดินครั้งล่าสุดนี้ ได้เผยโฉมตัวคฤหาสน์โบราณสู่โลกภายนอกอีกครั้ง พร้อมกับการพลิกฟื้นความทรงจำเก่า ๆ รวมทั้งปริศนาอีกหลายสิ่ง ที่รอการสืบค้นกันต่อไป

ขอขอบคุณ

นายธนกร สุวุฒิกุล นักพัฒนาการท่องเที่ยวชำนาญการ องค์การบริหารส่วนจังหวัดระนอง

อ้างอิง:

1. บทความ “เมืองระนองกับศาลากลาง” จากเว็บไซต์ ranongcities.com

2. บทความ “จวนเจ้าเมืองระนอง เรื่องน่ารู้มากมายภายในกำแพง”. ภาคภูมิ น้อยวัฒน์ ตีพิมพ์ครั้งแรกในอนุสาร อ.ส.ท. ฉบับเดือนเมษายน 2562

3. ประชุมพงศาวดารภาคที่ 50 เรื่อง ตำนานเมืองระนอง สมเด็จพระเจ้าบรมวงศเธอ กรมพระดำรงราชานุภาพ ทรงเรียบเรียง สมาชิกในสกุลณระนองพิมพ์ทูลเกล้า ฯ ถวาย สนองพระเดชพระคุณ เมื่อเสด็จเลียบมณฑลภูเก็ต พ.ศ. 2471 พิมพ์ที่โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร

4. คฤหาสน์เจ้าเมืองระนองร้างกลางป่าลึก100ปี | 15-03-66 | ไทยรัฐนิวส์โชว์ ช่องยูทูบ Thairath Online

Credit : Google
Credit : https://www.thepeople.co/history/nostalgia/51598