ตึกเจ้าจอมมารดาเลื่อน (หรือ เรือนเจ้าจอมมารดาเลื่อน) เป็นอาคารสถาปัตยกรรมตะวันตกอายุกว่า 100 ปี ตั้งอยู่ริมคลองสามเสน ถนนพระรามที่ 5 เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร (ตรงข้ามสถานีตำรวจนครบาลดุสิต) มีประวัติศาสตร์อันยาวนานและผูกพันกับเรื่องราวในราชสำนักรัชกาลที่ 5 รวมทั้งตำนานเล่าขานช่วงที่เป็นตึกร้าง

1. ประวัติความเป็นมาและการถวายรับใช้

อาคารหลังนี้เดิมเป็นเรือนพำนักของ **เจ้าจอมมารดาเลื่อน** บาทบริจาริกาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5)

* ** เจ้าจอมเสียงไพเราะ ** เจ้าจอมมารดาเลื่อนเข้าวังตั้งแต่อายุ 9 ขวบ ท่านมีน้ำเสียงทุ้มหวานและไพเราะมาก จึงได้รับพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้อ่านหนังสือถวาย รัชกาลที่ 5 ก่อนเข้าบรรทมเป็นประจำ โดยสามารถอ่านต่อเนื่องได้ยาวนานโดยน้ำเสียงไม่แหบแห้ง
* **พระชนนีของ "ไม้เท้าของพ่อ":** เจ้าจอมมารดาเลื่อนเป็นพระชนนีของ **พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภช** (พระโอรสองค์ที่ 75 ใน ร.5) ซึ่งเป็นพระโอรสที่รัชกาลที่ 5 ทรงรักและโปรดให้อยู่ใกล้ชิดมากที่สุดในช่วงปลายรัชกาล เนื่องจากทรงชราภาพและประชวร พระองค์เจ้าอุรุพงษ์ฯ จึงคอยถวายการดูแลประดุจ "ไม้เท้าของพ่อ"
* **ความสูญเสียและการคืนที่ดิน:** เมื่อพระองค์เจ้าอุรุพงษ์ฯ สิ้นพระชนม์ขณะพระชันษาเพียง 17 ปี (พ.ศ. 2452) สร้างความโศกเศร้าแก่ รัชกาลที่ 5 และเจ้าจอมมารดาเลื่อนอย่างที่สุด ต่อมาภายหลังการสวรรคตของรัชกาลที่ 5 เจ้าจอมมารดาเลื่อนจึงได้ถวายตัวตึกและที่ดินคืนแก่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 6)



2. ยุคโรงเรียนนันทนศึกษา และตำนานความลี้ลับ

หลังจากพื้นที่ตกเป็นของสำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์ ในปี พ.ศ. 2480 ตัวตึกได้รับการยินยอมให้ใช้เป็นอาคารอำนวยการของ **โรงเรียนนันทนศึกษา** (โรงเรียนราษฎร์ชื่อดังย่านราชวัตร) ซึ่งเปิดทำการเรียนการสอนยาวนานกว่า 60 ปี

* **การถูกทิ้งร้าง:** เมื่อโรงเรียนนันทนศึกษาปิดตัวลง ตัวตึกทรงยุโรปโบราณถูกปล่อยทิ้งร้างไว้นานหลายสิบปี จนสภาพทรุดโทรม รกชัฏด้วยเถาวัลย์และแมกไม้
* **เรื่องเล่าและตำนานลี้ลับ:** ด้วยความที่เป็นอาคารเก่าแก่อายุกว่าศตวรรษในเขตวังเก่า ซึ่งถูกทิ้งร้างในบรรยากาศเงียบสงบ ยามค่ำคืนจึงทำให้ผู้คนที่สัญจรผ่านไปมาบริเวณริมคลองสามเสนและถนนพระรามที่ 5 มักเล่าลือถึงความลี้ลับ เช่น การพบเห็นเงามืดบรรยากาศชวนขนลุก หรือความรู้สึกถึงพลังงานบางอย่างที่คอยปกปักรักษาพื้นที่ จนกลายเป็นหนึ่งในตึกร้างที่มีเรื่องเล่าโจษจันกันในย่านดุสิต-ราชวัตร

---

3. การบูรณะคืนชีวิตสู่ "หอประวัติราชบัณฑิตยสภา"

ในปี พ.ศ. 2563 รัฐบาลและสำนักงานราชบัณฑิตยสภาได้ทำสัญญาเช่าพื้นที่กับสำนักงานทรัพย์สินพระมหากษัตริย์ และอนุมัติงบประมาณกว่า 50 ล้านบาท เพื่อบูรณะอาคารหลังนี้อย่างเป็นทางการ

* **นวัตกรรมบูรณะ** ได้มีการทำพิธีบวงสรวงใหญ่และใช้วิศวกรรม "ดีดตึก" ยกโครงสร้างอาคารทั้งหลังขึ้นสูงกว่าเดิม 1 เมตร เพื่อเสริมฐานรากให้แข็งแรงพร้อมบูรณะสถาปัตยกรรมดั้งเดิมอย่างปราณีต

* **บทบาทปัจจุบัน:** ปัจจุบัน ตึกเจ้าจอมมารดาเลื่อนได้พลิกฟื้นจากตึกร้างทรงยุโรปสีเหลืองชำรุด ให้กลายเป็น **หอประวัติราชบัณฑิตยสภา** ใช้เป็นสถานที่เก็บรวบรวมประวัติศาสตร์ ทรงคุณค่าทางศิลปวัฒนธรรม และเป็นที่ทำการรับรองแขกบ้านแขกเมือง

Credit :
Google
https://royalsociety.go.th
https://th.wikipedia.org/wiki/
https://www.prachachat.net/hilight-prachachat/news-517969